Czym jest równowaga i dlaczego ma kluczowe znaczenie w rozwoju dziecka?
Równowaga to nie tylko zdolność utrzymania ciała w pionie. To złożony proces integrujący pracę układu przedsionkowego, wzrokowego i proprioceptywnego, który pozwala dziecku orientować się w przestrzeni, utrzymać stabilną postawę i planować ruchy.
Dobrze rozwinięta równowaga to podstawa:
- koncentracji i uwagi,
- prawidłowej koordynacji ruchowej,
- umiejętności pisania i czytania,
- zdolności do nauki nowych czynności ruchowych i poznawczych.
Dziecko, które ma trudności z utrzymaniem równowagi, często przejawia niepokój ruchowy, unika aktywności sportowych, szybciej się męczy, a także ma problem z siedzeniem w ławce czy skupieniem uwagi.
Układ przedsionkowy – „wewnętrzny GPS” dziecka
Układ przedsionkowy, mieszczący się w uchu wewnętrznym, to system, który rejestruje ruch, przyspieszenie, zmianę położenia głowy oraz grawitację. Współpracuje on z innymi zmysłami – wzrokiem, dotykiem i propriocepcją – tworząc spójną mapę przestrzeni.
Dzięki niemu dziecko wie, gdzie znajduje się jego ciało w odniesieniu do otoczenia, może utrzymać równowagę, a także reagować adekwatnie na ruch.
Kiedy układ przedsionkowy działa nieprawidłowo, pojawiają się m.in.:
- trudności z utrzymaniem równowagi,
- lęk przed ruchem (huśtaniem, turlaniem, schylaniem),
- dezorientacja przestrzenna,
- zawroty głowy,
- nadwrażliwość na bodźce lub przeciwnie – poszukiwanie silnych doznań ruchowych.
To właśnie układ przedsionkowy, współpracując z kontrolą postawy, stanowi bazę dla rozwoju integracji sensorycznej i motoryki dużej.
Odruchy pierwotne a kontrola postawy
U dzieci z niedojrzałością neuromotoryczną często obserwuje się niewygaszone odruchy pierwotne (np. ATOS, STOS, TLR). Odruchy te, które są naturalne u niemowląt, powinny zaniknąć w pierwszych miesiącach życia. Jeśli jednak pozostają aktywne, wpływają negatywnie na:
- równowagę i koordynację,
- orientację w przestrzeni,
- napięcie mięśniowe,
- kontrolę wzroku i postawy.
Dziecko może mieć trudność z utrzymaniem stabilnej pozycji przy siedzeniu, wspinaniu się, bieganiu czy nawet podczas pisania. W efekcie może to prowadzić do problemów szkolnych, emocjonalnych i społecznych, które często mylone są z ADHD czy brakiem motywacji.
Objawy niedojrzałości neuromotorycznej w przedszkolu i szkole
Terapeuci i nauczyciele powinni zwrócić uwagę na dzieci, które:
- mają trudności z siedzeniem w miejscu, często się wiercą,
- łatwo tracą równowagę, potykają się, unikają zabaw ruchowych,
- mają słabą orientację w przestrzeni (np. zderzają się z innymi dziećmi),
- mają problem z przekraczaniem linii środkowej ciała,
- przejawiają lęk wysokości lub unikają ruchu rotacyjnego,
- wolno uczą się nowych czynności ruchowych,
- mają trudności z koncentracją i uczeniem się poprzez ruch.
Jak wspierać dziecko z niedojrzałością neuromotoryczną?
Kluczem jest ruch i stymulacja układu przedsionkowego w kontrolowany sposób. Zarówno w terapii SI, jak i w codziennych zabawach warto wprowadzać aktywności rozwijające równowagę i świadomość ciała:
- turlanie się po macie,
- chodzenie po sensorycznych ścieżkach równoważnych,
- huśtanie, kręcenie, balansowanie,
- zabawy z zamkniętymi oczami (np. utrzymanie równowagi na jednej nodze),
- ćwiczenia przekraczania linii środkowej ciała.
Warto też sięgać po drewniane pomoce sensoryczne, które wspierają rozwój motoryki i integrację sensoryczną – np. ścieżki sensoryczne, równoważnie balansujące, drabinki wspinaczkowe czy dyski dotykowe. Takie narzędzia znajdziesz m.in. w ofercie Hajo Kids, które tworzy pomoce inspirowane metodą Montessori, wspierające naturalny rozwój dziecka poprzez ruch i zabawę.
Podsumowanie
Niedojrzałość neuromotoryczna to nie „lenistwo” czy „brak uwagi” dziecka, lecz objaw niezintegrowanych układów sensorycznych – zwłaszcza przedsionkowego i proprioceptywnego.
Zrozumienie roli równowagi i odruchów pierwotnych jest kluczem do skutecznej terapii i wsparcia rozwoju dziecka – zarówno w przedszkolu, jak i w gabinecie terapeutycznym.
